خلوتی با هجویری
بخش ۸ - ۸ ابوعلی فُضَیل بن عیاض، رضی اللّه عنه
بابٌ ذکر ائمّتهم مِنْ أتباعِ التّابعین
❧
هوَ الحَبیببه نام آن‌که جان را فکرت آموخت
❧❦
۱
و منهم: شاه اهل حضرت و پادشاه ولایت وصلت، ابوعلی فُضیل بن عیاض، رضی اللّه عنه
۲
از جملهٔ صعالیک قوم بود و از کبار ایشان. وی را اندر معاملت و حقایق حظّی وافر است و نصیبی تمام و از مشهوران این طریقت یکی وی بوده است، ستوده به همه زبان‌ها اندر میان ملل و احوالش معمور به صدق و اخلاص.
۳
و اندر ابتدا وی عیّاری بود و راه داشتی میان مرو و باوَرد و همه میل به صلاح داشتی و پیوسته همّتی و فتوّتی اندر طبع وی بودی؛ چنان‌که اگر اندر قافله‌ای زنی بودی گرد آن نگشتی، و کسی را که سرمایه اندک بودی کالای وی نستدی و با هر کسی به مقدار سرمایهٔ وی چیزی بماندی. تا وقتی بازرگانی از مرو برفت. وی را گفتند: «بدرقه‌ای بگیر، که فضیل بر راه است.» گفت: «شنیدم که وی مردی خدای ترس و آگاه است. باکی نبوَد.» قاری با خود برد و بر سر اشتر نشاند تا شب و روز قرآن می‌خواند. تا قافله به جایی رسید که فضیل -رَحِمَهُ اللّه- کمین داشت. به اتّفاق قاری برخواند، قوله -تعالی-: «أَلَمْ یأنِ للّذینَ آمنوا أنْ تَخْشَعَ قلوبُهم لِذِکْرِ اللّه (۱۶/الحدید)». وی را -رُضِيَ عنه- رقّتی اندر دل پدید آمد و عنایت ازلی سلطان الطاف خود بر جان وی ظاهر گردانید، از آن شغل توبه کرد و خصمان را نام نبشته بود، خشنودشان گردانید و به مکّه رفت و مدّتی آنجا ببود و بعضی از اولیای خداوند را -تعالی- بیافت و به کوفه بازآمد. و به امام اعظم، ابی حنیفه -رَضِيَ اللّه عنه- پیوست و مدّتی با وی صحبت داشت و تحصیل علوم کرد.
۴
وی را روایات عالی است و مقبول اندر میان اهل صنعت حدیث و کلام، رفیع اندر حقایق تصوّف و معرفت.
صفحهٔ ۱ از ۵